Verslag van 17 juni 2014

 

 

Ton Blokland opende om 20:00 de avond. Helaas viel de opkomst deze keer wat tegen en dat was jammer want de aangekondigde lezing van Jeroen Bastiaans was zeker de moeite waard. Er waren geen mededelingen zodat Jeroen snel kon beginnen met zijn lezing met de titel ‘Planten houden’. Jeroen is bij De Rijswijkse geen onbekende want hij heeft al 3 jaar de huiskeuring verzorgt. Ook dit jaar zal hij als keurmeester weer van de partij zijn.

 

De lezing gaat over planten en dan met name hoe een plant functioneert en wat daarbij de randvoorwaarden zijn.  Jeroen begon zijn verhaal met het tonen van een aantal aquariumplanten en daarbij steeds de vraag aan de zaal of het een waterplant danwel een moerasplant betrof. Het blijkt dat de meeste planten in het aquarium moerasplanten zijn. Dat heeft ook te maken met het feit dat voor de handel de planten meestal boven water worden gekweekt. Ze hebben dan vaak een bovenwatervorm die, nadat de plant in het aquarium is geplaatst, verandert in een onderwatervorm.  Echte waterplanten hebben voor hun hele levenscyclus water nodig. Een voorbeeld van een echte waterplant  is bv. Hoornblad of Vallisneria.

 

Om de complexiteit van een plant inzichtelijk te maken ging Jeroen wat dieper in op de celstructuur (zie figuur).

 

 

plantcellstructure.jpg

 

In een plantcel zitten verschillende organismen die allemaal van belang zijn voor de groei van de cel. Het bekende Choroplast heeft de plant nodig om voedsel in de vorm van suikers aan te maken. Onder invloed van licht maakt Choroplast uit water (H2O)en koolstofdioxide (CO2) suikers en zuurstof (O2) aan. Die zuurstof wordt afgegeven aan het water en daar profiteren onze vissen dan weer van. Zo spelen er allerlei processen zich af in de plant en daarvoor zijn verschillende chemische elementen nodig. Van sommige elementen heeft de plant relatief veel en van andere elementen relatief weinig nodig.

 

In onderstaande tabel staan de voor de plantgroei benodigde elementen en hun onderlinge verhouding aangegeven

 

Element

Hoeveelheid

Element

Hoeveelheid

H (waterstof)

60 miljoen

Cl (chloor)

3 duizend

C (koolstof)

40 miljoen

Fe (ijzer)

2 duizend

O (zuurstof)

30 miljoen

Bo (boor)

2 duizend

N (stikstof)

10 miljoen

Mn (mangaan)

1 duizend

K (kalium)

250 duizend

Na (natrium)

400

Ca (calcium)

125 duizend

Zn (zink)

300

Mg (magnesium)

80 duizend

Cu (koper)

100

P (fosfor)

60 duizend

Ni (nikkel)

2

S (zwavel)

30 duizend

Mo (molybdeen)

1

Si (silicium)

30 duizend

 

 

 

Uit deze tabel valt af te leiden dat voor een goede plantengroei vooral voldoende koolstof in het aquarium aanwezig dient te zijn (de elementen waterstof en zuurstof zitten altijd in het water en daar zal dan ook nooit een gebrek aan zijn). Ook zien we dat van het element ijzer veel minder nodig is voor de plant terwijl je in de winkel nu juist veel ijzermest aantreft. IJzermest toevoegen zonder dat er voldoende koolstof in het water zit heeft dan ook weinig zin. De wet van Liebig luidt: het element waaraan een tekort is bepaalt de groei van de plant. Bij een overmaat van andere element zal de plant toch niet groeien.

 

Ton Blokland merkt op dat hij de ervaring heeft dat als hij met zinkoxide alg bestrijdt in het aquarium dat daarmee ook de planten beter gaan groeien. Jeroen had hier niet direct een verklaring voor. Misschien ontstaat extra groei omdat er door het afsterven van de algen extra stikstof vrijkomt? 

 

Voor een goede groei heeft de plant nodig:

·         Water (voor de waterstof en zuurstof)

·         CO2 (voor de koolstof)

·         Nitraat (voor de stikstof)

·         Fosfaat

·         Plantenvoeding (voor de overige sporenelementen)

·         Licht

 

Aan de koolstofbehoefte kan eenvoudig worden voldaan door de bekende koolzuurbemesting. Met suiker en gist is eenvoudig CO2 aan te maken welke aan het aquarium kan worden toegediend. Nadeel van deze methode is wel dat het CO2 dag en nacht wordt geproduceerd en de planten het alleen overdag echt nodig hebben. Je kunt natuurlijk ook gebruik maken van de in de handel verkrijgbare flessen met CO2. Maar dat is duurder. Het gebruik van EasyCarbo beveelt Jeroen niet aan. Het voegt wel koolstof toe maar de zuurgraad van het water gaat niet omlaag. Voor een optimale opname van elementen ligt de ideale zuurgraad (pH) tussen 6,5 en 7,5.  EasyCarbo heeft wel als voordeel dat algen er slecht tegen kunnen. Als je het toch wil gebruiken kun je het daarom het beste combineren met CO2 bemesting.

 

Planten lekken soms suikers en dan vooral aan de randen van de bladeren. Je ziet dan kleine belletjes ontsnappen. Hier maken algen dankbaar gebruik van. Algen hebben geen wortels waarmee ze voedingsstoffen uit de bodem kunnen halen. Je ziet dan ook snel algen aan de randen van de bladeren ontstaan. Ook groeien algen graag op hout omdat dit organische zuren bevat waarmee voedingsstoffen kunnen worden vrijgemaakt.

 

Fosfaat komt niet los voor in de waterkolom maar slaat als ijzerfosfaat neer in de bodem. De plant kan het element fosfor uit de bodem halen omdat de wortels citroenzuur afscheiden waarmee de fosfor kan worden opgelost. Het is om die reden dat het toevoegen van kleiballetjes aan de bodem voordelen biedt. De planten kunnen met hun wortels de voedingstoffen opnemen uit de bodem. Algen kunnen dat niet. Elementen als kalium, fosfor en ijzer kunnen daarom het beste als bodemmest worden toegediend. Stoffen als klei, leem of turf hebben de eigenschap dat ze elementen kunnen vasthouden zodat de plantenwortel ze er vervolgens mbv citroenzuur weer uit kan halen. Turf trekt zeer veel voedingsstoffen aan. Het is daarom niet verstandig om over turf te filteren omdat je daarmee alle voeding uit het water trekt. Een wat zure bodem is gunstig voor de opname van voedingsstoffen uit de bodem. Daarom moet je nooit kalk in de bodem doen want dat neutraliseert het citroenzuur van de plant zodat de plant uiteindelijk verhongert.

 

Uit metingen blijkt dat voor een optimale opname van elementen de carbonaathardheid zo rond de 40 DH moet liggen. Daarnaast zou het geleidingsvermogen van het water zo rond de 200 µS (microsiemens) moeten liggen. Het geleidingsvermogen zegt iets over de hoeveelheid opgeloste zouten in het water. Als het water veel zouten bevat en het geleidingsvermogen dus hoog is kan de plant minder gemakkelijk elementen opnemen uit het water. Dat wordt veroorzaakt door de osmotische druk tussen de binnenkant van de cel en het omringende water. Dat is ook de reden waarom planten er niet goed tegen kunnen als bv. honden er hun plasje tegen doen.

 

Naast de voedingsstoffen heeft de plant ook licht nodig om goed te groeien. Jeroen is van mening dat het belang van het licht boven een aquarium sterk wordt overschat. Ook bij  wat minder licht zullen planten goed groeien. Sterker nog, de plant kan vaak niet tegen te veel licht en zal dan haar bladeren sluiten. Bij veel licht zal de plant harder willen groeien maar daarmee zul je ook eerder tegen voedingsstof tekorten aanlopen.  Uit metingen is gebleken dat in aquaria met wat minder licht de beste (gezondste) plantengroei voorkomt. Een vuistregel daarbij is om per 10-15 cm breedte een TL-buis te monteren.

 

Het Chloroplast in de cel heeft zowel rood als blauw licht nodig. Rood licht bevordert het strekken van de plant. Blauw licht zorgt juist voor een meer gedrongen groei. Rode planten reflecteren het rode licht (daarom zien wij ze als rood). Dat betekent dat ze minder behoefte aan rood licht hebben. Voor de meeste aquaria voldoet een combinatie van verschillende kleuren TL bv. kleur 82/83 gecombineerd met kleur 84/86

 

Heeft een plant een tekort aan een bepaalde voedingsstof dan zul je dat aan de plant kunnen zien (zie onderstaande tabel)

 

Element

bladeren die het eerst een tekort laten zien

Symptoom

Stikstof

Oud blad

Bladeren worden geel
Oudere bladeren vallen af bij extreme tekorten.

IJzer

Nieuw blad

Bladeren groeien in een lichtere kleur of zelfs geel
Donkere nerven met lichtgeel blad eromheen
Het eerst zichtbaar bij snel groeiende planten

Kalium

Oud blad

Gaatjes verschijnen in oudere bladeren, en vergroten langzaam
Gele gebieden
Vergaan van bladranden en uiteinden

Calcium

Nieuw blad

Verwrongen bladgroei
Gedraaid en gebogen blad
Gedraaide en korte wortels
Schade en afsterven van groeipunten
Geelachtige bladranden

Magnesium

Oud blad

Gele puntjes in het blad.
Vaak lijkt de schade gelijk aan die van ijzer, dit komt omdat een te kort aan mg de plant verhinderd om het ijzer goed te gebruiken.
Vergeling van de bladranden, beginnend aan de randjes van oude bladeren terwijl de nerven groen blijven.

Borium

Nieuw blad

Nieuwe scheuten sterven af.
Breekbare stengels.
hetzelfde als calcium.

Zwafel

Nieuw blad

Net als bij stikstof tekort.

Mangaan

Nieuw blad

dood geelachtig weefsel tussen de nerven. Later gaatjes in het blad

Koper

Nieuw blad

Dode bladpunten en randen.

Zink

Oud blad

Geelachtige gebieden beginnend bij de bladpunten en bladranden.

Molybdeen

Oud blad

Gele gebieden tussen de nerven, daarna bruine bladranden.
Indien van toepassing een geremde bloei.

Fosfor

Oud blad

Groeiachterstand.
Soms worden de bladeren donkerder groen.
Soms kunnen de symptomen gelijk zijn aan stikstof.

 

Zoals eerder aangegeven kunnen meststoffen het beste via de bodem worden toegediend.

 

Naast voldoende voedingsstoffen is het ook belangrijk dat er voldoende stroming in het aquarium aanwezig is. De stroming zorgt er voor dat rond het plantenblad steeds voldoende voedingsstoffen aanwezig zijn.

 

Aan het einde van de lezing liet Jeroen nog wat plaatjes zien van aquariumplanten in de natuur en daarmee was deze zeer interessante lezing ten einde. Als dank kreeg Jeroen een welverdiend applaus.

 

De avond werd besloten met de traditionele plantenverloting. Met dank aan de gulle gevers.

 

Dit was de laatste verenigingsavond voor de vakantie. Iedereen een fijne vakantie toegewenst en we pakken de draad in september weer op.

 

Jan de Reus