De opbrengst van de lichtbronnen in je lichtkap                Loek van der Klugt

Met behulp van een luxmeter en een speciaal daarvoor gemaakte kast heb ik zicht proberen te krijgen op de lichtopbrengst van TL en LED afhankelijk van de uitvoering van de binnenkant van de lichtkap en het gebruik van reflectoren.

Lumen en Lux
Een lichtbron zendt een stroom van lichtdeeltjes/-golven uit. Het totaal daarvan wordt uitgedrukt in lumen. Als die lichtdeeltjes een vlak raken, dan licht dat uiteraard meer op naarmate het door meer lichtdeeltjes per oppervlakte-eenheid wordt geraakt. De verlichtingssterkte van het vlak wordt uitgedrukt in lux. De verlichtingssterkte bedraagt 1 lux als een vlak van 1m2 wordt geraakt door een lichtstroom van 1 lumen.

De luxmeter
De luxmeter LX1010B werd voor de belachelijk lage prijs van € 13,- betrokken van Ebay.com. Hij bestaat uit een losse sensor die met een spiraalkabel is verbonden met de afleesunit die tevens de 9V batterij bevat. De meter heeft 3 bereiken: 2000, 20.000 en 50.000 lux. Er is een aan-/uitknop en een stand waarmee de meetwaarde kan worden vastgehouden. Voor ons doel volstaat het laagste bereik ruimschoots.

De meetkast
Uit aanwezig triplex heb ik een kast met inwendige breedte 30cm, lengte 60 en hoogte 55cm in elkaar gezet. Het deksel en één kopse kant heb ik los gehouden. Aan het deksel heb ik met één gereedschapsklem toevallig in mijn bezit zijnde, gebruikte buisjes TL 13W in de kleuren Osram 20, Sylvania Aquastar 6500K en Sylvania GrowLux gehangen. De buisjes waren gekoppeld aan een elektronisch voorschakelapparaat. Het deksel was mat wit geschilderd. Met daaraan de Osram 20 heb ik de meetwaarde in het midden van de bodem van de kast op 100% gesteld. Vervolgens heb ik het deksel bekleed met zwart fluweel en ‘gekrinkeld’ aluminium folie dat wordt gebruikt onder laminaat. Verder heb ik het TL-buisje van verschillende reflectoren voorzien. Ook heb ik de lichtopbrengst van een zelf gebouwd ledbalkje 16W gemeten.


Meetresultaten


lichtbron

reflector

lichtsterkte (%)

Osram 13W,

kleur 20

mat wit plafond

100

Sylvania 13W ‘Aquastar

mat wit plafond

76

Sylvania 13W ‘GrowLux

mat wit plafond

30

Osram 13W, kleur 20

zwart fluweel

59

Osram 13W, kleur 20

aluminium folie

97

Osram 13W, kleur 20

handelsreflector enkel

110

Osram 13W, kleur 20

2 handelsreflectors gespiegeld

118

Osram 13W,

kleur 20

mastgoot 10cm,

bekleed met glanzend aluminium band

135

Osram 13W,

kleur 20

mastgoot 10cm,

bekleed met glanzende aluminium folie

135

Osram 13W,

kleur 20

mastgoot 10cm,

bekleed met wit printerpapier

118

Osram 13W,

kleur 20

mat wit plafond,

 onder TL glas 4mm

94

Osram 13W,

 kleur 20

mat wit plafond,

onder TL polycarbonaat kanaalplaat 6mm

91

Osram 13W,

kleur 20

mat wit plafond,

onder TL glas 4mm met daarop rooster met geclaimde hoge lichtdoorlaat

71

Osram 13W,

kleur 20

mat wit plafond,

onder TL glas 4mm met daarop rooster met geclaimde hoge lichtdoorlaat

in omgekeerde positie

56

Osram 13W,

kleur 20

mat wit plafond,

onder TL polycarbonaat kanaalplaat 6mm

met daarop rooster in gunstigste positie

66

ledbalk 16W

mat wit plafond

135

ledbalk 16W, waarvan

aan de einden

2 leds halfdoorlatend afgeplakt

mat wit plafond

125

 



Conclusies en commentaar

1.      De lichtopbrengst van de 3 13W-buisjes met geheel verschillend uitgezonden spectrum verschilt nogal! Bedacht moet echter worden dat de meter is afgesteld op de gevoeligheid van het menselijk oog. Best mogelijk dat de plant de aangeboden lichtkwaliteit geheel anders waardeert!

2.      Niemand zal wel op het idee komen zijn lichtkap inwendig mat zwart te maken. De vraag is dan waarom fabrikanten niet de moeite nemen hun uit mat zwarte kunststof gevormde lichtkappen inwendig wit te maken. Dat is natuurlijk wel duurder, maar dat prijsverschil zal de klant er wel voor over hebben. Soms volstaat men met achter het buisje een stukje aluminium te klemmen. Maar of dat het nadelig effect van het mat zwart opheft?

3.      Het voordelig effect van de gebruikte handelsreflector valt met 10% nogal tegen. Hij was ongelijkzijdig uitgevoerd. Door er een tweede gespiegeld achter te bevestigen werd een gelijkzijdige reflector verkregen,. Dat leverde weliswaar winst op, maar of die winst het geld waard is?

4.      Met een goedkoop zelf te vervaardigen reflector van een zogeheten 10cm mastgoot uit de bouwmarkt die inwendig wordt beplakt met glanzend aluminium band of dito folie   wordt een winst van 35% verkregen. De winst van wit printer papier valt met 18% daarmee vergeleken eigenlijk tegen. De winst van wit schilderen van de mastgoot zal niet veel anders zijn.

5.      Het nadelig effect van de toepassing van een (schone!) dekruit van 4mm dik valt met een verlies van ca. 5% erg mee. Polycarbonaat kanaalplaat houdt met 10% meer licht tegen. Voor een aquarium kan dus het best aan glas worden vastgehouden. Bij een paludarium ligt dat anders. Daar dient op het glas nog een rooster te worden gelegd om te verhinderen dat men direct tegen de lichtbronnen aankijkt. Zo’n rooster neemt dan flink wat licht weg. Dat is bij de polycarbonaat kanaal plaat niet nodig. Die is daar dus sterk in het voordeel. Overigens maakt het opmerkelijk genoeg nogal uit hoe men het rooster op het glas legt!

6.      De ledbalk met 16 leds van elk 1W levert zonder reflector hetzelfde effect op als de 13W TL Osram kleur 20 met optimale reflector. Om de vergelijking eerlijker te maken zijn aan beide einden 2 leds halfdoorlatend afgeplakt. Toen bleek de TL-buis in de mastgoot met aluminium band of folie beplakt, toch wat meer lichteffect te hebben.